Otoklavı ilk günkü gibi çalıştıran şey büyük müdahaleler değil, her gün yapılan küçük dokunuşlardır. Klinikte, laboratuvarda ya da güzellik merkezinde fark etmez, cihazın görevi aynıdır: canlı bırakmamak. Bu yüzden bakım bir temizlik alışkanlığı değil, doğrudan hasta güvenliği meselesidir. Yıllardır servis kayıtlarına baktığımızda arızaların %80’inin aynı üç sebepten çıktığını görüyoruz: yanlış su, kirli conta kanalı ve hiç boşaltılmayan su tankı.
Usta olarak en çok duyduğum cümle şudur: “Daha dün çalışıyordu.” Evet, çünkü otoklav bir anda bozulmaz. Önce vakum süresi uzar, sonra paketler nemli çıkar, en son ekranda hata kodu belirir. O noktaya gelmeden önce cihaz zaten size sinyal verir. O sinyalleri okumak için üretici kitapçığına değil, düzenli kontrole ihtiyaç var.
Günlük iş aslında beş dakikayı geçmez. Döngü bitti, kapak açıldı. Önce eldiveni takın, hazne hala sıcaktır. Tüy bırakmayan mikrofiber bir bezle kapak contasını ve contanın oturduğu metal kanalı silin. Orada kalan bir damla su, bir parça alçı tozu veya milimetrik kireç tabakası bile vakum kaçağı yapar. Biz atölyede conta değiştirirken söktüğümüz contaların altında hep aynı beyaz çizgiyi görürüz, musluk suyunun izidir. Ardından hazne tabanındaki su birikintisini alın, tepsileri çıkarıp durulayın. Tepsileri otoklava geri koymadan önce mutlaka kurulayın. Ve en kritik nokta su. Otoklav musluk suyu sevmez. Solenoid valfler, buhar jeneratörü, seviye probları 0-15 µS iletkenlikteki gerçek distile veya deiyonize suya göre tasarlanmıştır. “Saf su” diye satılan damacana suların TDS değeri çoğu zaman 50-80 çıkar, iki haftada hazneyi karartır. Su tankını her sabah kontrol edin, eksildiyse tamamlamayın, tamamen boşaltıp taze su koyun.
Haftalık periyotta iş biraz daha derine iner. Her 20 döngüde bir veya haftada bir kez hazne temizliği yapılır. Üreticinin onayladığı bir kazan temizleyici (örneğin Chamber Brite benzeri tozlar) soğuk kazana serpilir, distile su ile normal bir döngü çalıştırılır, kurutma açılmaz. Döngü bitince suyu tamamen tahliye edin, bir kez daha sadece suyla boş döngü yapın. Bu işlem kireci çözmez, kireç zaten olmamalı, ama buharla taşınan protein kalıntılarını ve pas lekelerini alır. Aynı gün tahliye filtresini, o küçük süzgeci yerinden çıkarıp akan su altında temizleyin. Tıkalı filtre vakum pompasının boğulmasına neden olur. B sınıfı cihazlarda haftalık vakum testi de ihmal edilmemeli. Test başarısızsa cihazı zorlamayın.
Ayda bir su tankları unutulur. Temiz su tankı kadar kirli su tankı da bakteri üretir. Tankları tamamen boşaltın, iç yüzeyini üreticinin önerdiği nötr pH’lı dezenfektanla silin, durulayın ve kurulayın. Bu sırada emniyet ventilinin çalıştığını görmek için yetkili servislerin yaptığı kısa bir tahliye kontrolü vardır, bunu kendiniz açmaya çalışmayın. Buhar yanığı riski yüksektir. Kablolarda ezilme, fişte kararma, kapak menteşesinde boşluk gibi fiziksel kontrolleri de bu aya saklayın.
Yıllık bakım ise artık kullanıcı işi değildir. Conta, kapı körüğü, bakteri filtresi, HEPA filtre gibi sarf malzemelerin ömrü ortalama 1 yıl veya 1.000 döngüdür. Basınç sensörlerinin kalibrasyonu, vakum pompasının testi, güvenlik valfinin sertifikasyonu sadece kalibre cihazı olan servis tarafından yapılabilir. Biz her yıl bakıma gelen cihazlarda şunu görürüz: düzenli günlük-haftalık temizlik yapan kullanıcının otoklavı 10 yılı devirir, yapmayanınki 3. yılda pompa değiştirir.
Yapılmaması gerekenleri de net söyleyeyim. Çamaşır suyu, kireç sökücü, porçöz, tel fırça, bulaşık süngeri otoklava sürülmez. Hazne çiziği demek pas demek, pas demek sterilizasyonun çöp olması demek. Musluk suyuyla durulama yapmayın. Contaya vazelin, silikon gres gibi şeyler sürmeyin, bunun için özel conta spreyleri var ve o bile ayda bir defadan fazla kullanılmaz. Cihaz hata verdiğinde kapağı zorlayıp tekrar başlatmayın, log defterine not düşün.
Son söz: Otoklav bakımı cihazı korumak için değil, bir sonraki hastaya temiz bir alet vermek için yapılır. Günlük silme, haftalık filtre, aylık tank temizliği ve yıllık yetkili servis kontrolü bu işin dört ayağıdır. Bu rutini oturttuğunuzda ne ekranda anlamsız kodlar görürsünüz ne de paketleriniz ıslak çıkar. Cihaz da size aynı sadakatle çalışır.